HƯỚNG DẪN KIỂM KÊ RÁC THẢI TẠI TRƯỜNG HỌC

I. Giới thiệu: Kiểm kê rác thải là phương pháp nhằm hiểu về rác thải đang được thải ra từ hoạt động trường học. Kiểm kê rác giúp hiểu về:

• Hoạt động/ nơi mà rác phát sinh; 
• Thành phần rác thải (gồm những loại rác nào và tỉ lệ ra sao); 
• Cách rác thải đang được xử lý tại trường học.

Trước khi thực hiện kiểm kê rác, cần xác định rõ mục tiêu của việc kiểm kê để xây dựng kế hoạch phù hợp. Mục tiêu của việc kiểm kê rác bao gồm:

• Xác định hiện trạng rác thải trong trường, nhằm xây dựng kế hoạch giảm rác phù hợp
• Đánh giá hiệu quả của các giải pháp giảm rác 

Trường ELC (Đà Nẵng) thực hiện kiểm toán rác. Nguồn: CAB Vietnam

II. Nội dung:​

1. Danh mục các phương pháp kiểm kê rác

1.1. Kiểm kê cá nhân về rác nhựa

• Thu gom/ghi chép kiểm kê bộ rác nhựa mà bản thân thải ra trong vòng 1 ngày, hoặc 1 tuần
• Đếm số lượng các loại rác và phân tích loại rác phát sinh nhiều nhất, ít nhất

1.2. Kiểm kê rác trực quan tại trường

• Thu gom/ghi chép khu vực kiểm kê trong vòng 1 ngày

• Ước lượng khối lượng/thể tích các loại rác trong toàn trường dựa trên số lượng và tình trạng các thùng rác được kiểm kê 
• Ước tính tỷ lệ các loại rác

1.3. Kiểm kê chi tiết toàn trường

• Thu gom rác trong các khu vực trong 1 ngày
• Phân loại rác và cân theo từng loại
• Tính toán khối lượng rác toàn trường, thành phần và tỷ lệ các loại rác
  
  2. Quy trình thực hiện

2.1. Kiểm kê cá nhân về rác nhựa
Trước kiểm kê 

• Chuẩn bị bảng kiểm kê rác nhựa (tham khảo mẫu kiểm kê)
• Xác định thời gian kiểm kê (1 ngày hoặc 1 tuần)

Trong kiểm kê 

• Đếm số lượng rác nhựa và ghi lại số lượng rác thải mỗi ngày trước khi vứt rác 

Sau kiểm kê 

• Phân tích số liệu (loại rác nhiều nhất, ít nhất) và lên kế hoạch giảm rác
• Mẫu báo cáo kiểm kê cá nhân

2.2. Kiểm kê rác trực quan trong lớp/ trường học
Phương pháp kiểm kê trực quan có thể thực hiện trong phạm vi 1 lớp học, khu vực hoặc toàn trường với quy trình tương tự.
Trước kiểm kê

• Xác định thời điểm kiểm kê, thông báo để nhân viên vệ sinh không thu gom.
  
• Thu thập lượng rác trong 24h, nên đựng trong túi trong suốt để dễ quan sát (Lưu ý: không phân loại rác tại khu nhà vệ sinh và khu vực y tế, nhưng vẫn xác định khối lượng/thể tích).
  
• Xác định khu vực kiểm kê và in bảng kiểm kê rác (tham khảo mẫu cho toàn trường: Mẫu kiểm kê) (Trong trường hợp nhà trường không theo dõi rác  theo các khu vực, có thể kiểm kê thùng rác của toàn trường trước khi giao cho công ty vệ sinh môi trường/bán ve chai)
  
• Chuẩn bị: Túi đựng rác (trong suốt), Cân, Giấy bút, Bảng kiểm kê 
  

Trong kiểm kê

• Đến từng khu vực kiểm kê và thực hiện:
  
• Đếm số lượng thùng/túi rác, cân khối lượng hoặc ước lượng thể tích và ghi số liệu vào bảng.
  
• Ước lượng phần trăm khối lượng của từng loại rác trong danh mục kiểm kể trong mỗi thùng/túi. 
  
• Ghi chép thông tin vào bảng kiểm kê (lưu ý: chỉ số của các thùng cần cùng đơn vị tính là kg/lit/m3).
  Lưu ý an toàn: 
  
• Không nên chạm vào rác thải trong thùng, chỉ nên quan sát rác nhìn thấy ở đỉnh thùng xuống
  
• Nên rửa tay bằng xà phòng sau hoạt động nếu tiếp xúc với rác thải hoặc thùng rác, nắp đậy
  

Sau kiểm kê

• Tổng hợp kết quả kiểm kê, và tính toán theo mục tiêu kiểm kê.
• Tổng lượng rác thải toàn trường = tổng khối lượng các túi rác toàn trường
• Khối lượng rác tái chế toàn trường = tỷ lệ %  rác tái chế x khối lượng rác toàn trường 
• Tổng khối lượng rác ở khu vực lớp học = khối lượng rác 1 thùng trong 1 lớp học x số lượng thùng ở các lớp học (Lưu ý: để thêm tính chính xác, nên khuyến khích các lớp trong trường kiểm kê và tổng hợp kết quả, với tối thiểu 30% các lớp trong trường tham gia)
• Tổng khối lượng rác ở khu vực hành lang = khối lượng rác 1 thùng trong lớp học x số lượng thùng ở hành lang 

Mẫu báo cáo kiểm kê trực quan

• Chia sẻ kết quả kiểm kê đến nhân viên vệ sinh, học sinh và giáo viên toàn trường

2.3 Kiểm kê chi tiết toàn trường
Mục tiêu
Xác định hiện trạng phát sinh rác thải trong trường học trong 1 ngày (khối lượng/thể tích rác, thành phần rác ở các khu vực)
Trước kiểm kê: 

• Xác định thời điểm kiểm kê, thông báo cho nhân viên vệ sinh về việc lưu trữ rác và ghi rõ nơi phát sinh từng túi rác để hôm sau tiến hành kiểm kê.
  
• Xác định khu vực để tiến hành phân loại rác trong thời gian kiểm kê (Lưu ý: nên chọn khu vực có mái che, chắn gió/mưa để tránh thổi bay rác, có mặt sàn rộng để phân loại rác thuận lợi)
  
• Xây dựng nhóm nòng cốt tham gia kiểm kê và phân tích dữ liệu (Lưu ý: nên huy động sự tham gia đa dạng từ giáo viên, nhân viên, học sinh,…)
  
• Thu thập lượng rác trong 24h của trường học (Lưu ý: không phân loại rác tại khu vực nhà vệ sinh và khu vực y tế, nhưng vẫn xác định khối lượng/thể tích)
  
• Thời lượng kiểm kê tùy thuộc vào mục đích: có thể kiểm kê trong 1 ngày, 7 ngày liên tiếp. 
  
• Xác định danh mục kiểm kê và in ấn bảng kiểm kê rác (tham khảo mẫu kiểm kê): danh mục kiểm kê phụ thuộc mục tiêu kiểm kê và đặc điểm phát sinh rác của nhà trường
  
• Ví dụ: 
  - Danh mục theo loại rác: Rác hữu cơ (bao gồm rác thực phẩm và rác hữu cơ khác), Rác tái chế (bao gồm: giấy, nhựa giá trị cao, kim loại), rác nguy hại, rác còn lại 
  

       - Danh mục theo nhãn hiệu (ví dụ: vỏ hộp sữa của TH Group, Nestle,  Campina, Yakult Honsha, Vinamilk,...)

• Đồ dùng cần chuẩn bị: 
  - Găng tay 
  - Thùng đựng rác phân loại 
  - Nhãn dán các loại rác phân loại 
  - Cân
  - Túi đựng rác 
  - Bảng kiểm 
  - Bạt 
  

Trong kiểm kê

• Tập trung các túi rác từ các khu vực đến địa điểm kiểm kê 
  
• Tiến hành kiểm kê các túi rác phát sinh trong từng khu vực
  
  • Đổ hết rác ra tấm bạt
    
  • Phân loại rác theo danh mục kiểm kê ở trên, bỏ vào thùng/túi đựng riêng
    
  • Cân rác trong từng thùng/túi và ghi chép lại bảng kiểm kê
    
• Lưu ý: 
  
  •  Vật sắc nhọn: giáo viên kiểm tra và loại bỏ các vật sắc nhọn (VD: kính vỡ, đinh ghim trước khi phân loại)
    
  • Giữ vệ sinh: đeo găng tay trong suốt quá trình và rửa tay sau đó. Không chạm tay vào người khác hoặc bản thân.
    
  • Các mối nguy hiểm do vấp ngã: không chạy nhảy trong khu vực kiểm kê
    

Sau kiểm kê

• Dọn dẹp khu vực kiểm kê và xử lý rác đã phân loại theo hướng dẫn của nhân viên vệ sinh
  
• Tổng hợp kết quả kiểm kê, tổng hợp lượng rác toàn trường dựa trên kết quả của từng khu vực. Đánh giá các khu vực nhiều rác, ít rác, loại rác chiếm tỷ lệ nhiều nhất, ít nhất
  
• Chia sẻ kiểm kê đến nhân viên vệ sinh, học sinh và giáo viên toàn trường